Raport. Poznański metabolizm 2025

W 2025 roku rozwijaliśmy zapoczątkowany jesienią 2023 r. cykl Poznański Metabolizm. W jego ramach skupiliśmy się na temacie akademickiego Poznania. Badaliśmy i pokazywaliśmy przemiany, funkcjonowanie oraz wygląd uczelnianych budynków i kampusów.

Akademicki Poznań liczy sobie niewiele ponad sto lat. Tylko kilka budynków użytkowanych dziś przez naukowców powstało jeszcze przed otwarciem Uniwersytetu Poznańskiego (UP)w 1919 roku. Pierwsze nowe gmachy budowane dla tej uczelni otwarto za to pod koniec lat20. XX wieku, po wcześniejszej adaptacji poniemieckich budynków tzw. forum cesarskiego w centrum. Na początku lat 30. Poznań wzbogacił się też o monumentalny gmach dzisiejszego Uniwersytetu Ekonomicznego. Plany budowy dzielnicy uniwersyteckiej na niezabudowanych terenach dzielnicy Grunwald zostały przekreślone przez światowy kryzys ekonomiczny. Po wojnie, gdy w roku 1950 wydzielono z UP nowe szkoły wyższe, zaczęły punktowo powstawać nowe budynki, a od lat 60. – na znacznie szerszą skalę – projektowano i tworzono kampusy dla poszczególnych uczelni. Wydzielono dla nich odrębne obszary: Sołacz dla Wyższej Szkoły Rolniczej (dziś Uniwersytet Przyrodniczy), Piotrowo dla Politechniki Poznańskiej, rejon ul. Bukowskiej i Marcelińskiej dla Akademii Medycznej (dziś Uniwersytet Medyczny), obszar przy stadionie im. 22 lipca (dziś Szyca) dla Wyższej Szkoły Wychowana Fizycznego (dziś AWF), oraz – docelowo – Morasko dla Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. W drugiej połowie lat 70., mimo podjętych już prac w innych rejonach miasta, planowano przenieść na Morasko i Umultowo nie tylko UAM, ale większość szkół wyższych (z wyjątkiem Politechniki) tworząc gigantyczną dzielnicę akademicką. Te ostatnie plany zostały jednak tylko na papierze. Część wcześniejszych zamiarów udało się jednak zrealizować jeszcze przed kryzysem końcowego PRL – na czele z kampusem Uniwersytetu Przyrodniczego, częścią Politechniki i stosunkowo licznymi domami akademickimi. Później, po kryzysowej i transformacyjnej przerwie lat 80. i 90., budynki oraz miasteczka akademickie powstawały przede wszystkim w minionym ćwierćwieczu – często na terenach wyznaczonych pod nie dawno temu, ale w zupełnie innym kształcie i układzie. Jak wyglądają dziś uczelniane zespoły? Kto je projektował? Czy są funkcjonalne? Czym się od siebie różnią? Na te i wiele innych pytań odpowiadaliśmy podczas spacerów i oprowadzań oraz podczas wykładu podsumowującego tegoroczną akcję.

(wstęp jest abstraktem ilustrowanego wykładu o architekturze poznańskich uczelni po 1919 r.; wykład Jakuba Głaza, pt. „Mózg na mózgu” odbył się w ramach programu Centrum Otwarte, w Galerii Miejskiej Arsenał 15 października 2025 r.)